Kıdem tazminatıyla ilgili çalışmalar netleşmese de, fona dönüşmesi halinde işçi açısından en önemli kazanım, sadece bir gün çalışılsa bile herkesin bu haktan yararlanabilmesi olacak. Ancak tartışılan nokta ise kıdem tazminatı birikecek ve yalnızca emeklilik halinde alınabilecek.
İŞÇİ ”FON’LA NE KAZANIR?
Kıdem tazminatı fona dönüşürse işçiler açısından en önemli kazanım, kıdem tazminatı hakkının kaybolmayacak olması olacak. Bugünkü uygulamada 8 yıldır aynı işyerinde çalışan ve başka bir işyerinden daha yüksek ücretle teklif alan işçi, kıdem tazminatını yakmamak adına işinden ayrılmıyor. Diğer yandan çalışanların ancak yüzde 10’u kıdem tazminatı alabiliyorlar. Yani bugün işten ayrılan her 10 çalışandan yalnızca biri kıdem tazminatına kavuşabilirken fon hayata geçtiğinde gerekli şartlar sağlandığında bütün çalışanlar kıdem tazminatı alabilecek.
PEKİ NE KAYBEDER?
Kıdem tazminatı fona dönüşürse bugünkü sistemden farklı olarak yalnızca emeklilik halinde işçinin kıdem tazminatı alması söz konusu olacak. Yani fon sisteminde işçinin hiç kaybı olmayacak ancak kıdem tazminatını ancak emekli olduğunda veya emekli olma ihtimali ortadan kalktığında alabilecek. Dolayısıyla bugün için kıdem tazminatı alınabilen askerlik, emeklilik için yaş dışındaki diğer şartların sağlanması, evlilik sonrası kadın işçinin bir yıl içinde istifa etmesi gibi durumlarda kıdem tazminatı alınamayacak. Diğer yandan işçiler bir gün bile çalışsalar, para kendi hesaplarında birikeceğinden kıdem tazminatının yanması söz konusu olmayacak, herhangi bir kayba uğramayacaklar.
MALİYETİ PLANLAYABİLECEK
İşverenlerin en önemli kazanımı ise kıdem tazminatı maliyetinin planlanabilir hale gelmesi olacak. Bugün işçinin kıdem tazminatını hak edecek şekilde işten ayrılması halinde işveren öngörülemeyen bir maliyetle yüz yüze kalıyor. Özellikle yeni evlenen kadın işçinin evlilik sonrası bir yıl içinde veya yaş dışındaki diğer şartları sağlayarak istifa eden işçi için ödenmesi gereken kıdem tazminatı işverenin maliyet hesaplarını bozabiliyor. Kıdem tazminatı fona dönüşürse işveren her ay bütün işçiler için belirli bir miktar prim ödeyeceği için aniden karşısına çıkan bir maliyet söz konusu olmayacak.
Prim oranı çok kritik
Kıdem tazminatının fona dönüşmesi noktasında işçi kesiminin en hassas noktası bugünkü sistemde geçerli olan 1 yıl çalışmaya karşılık 1 aylık yani 30 günlük brüt ücret tutarındaki tazminat miktarının azalmaması. Yapılan senaryo çalışmalarına göre bugünkü yapının korunabilmesi için işverenlerin yüzde 8,33 civarında prim ödemesi gerekiyor. Bu oran zaten istihdam yaratmanın güç olduğu Türkiye için işgücü piyasasının dengesini değiştirebilecek bir oran. Bunun yerine yüzde 5 oranında prim ödenerek reel faiz ve ücret artışıyla 25 yıllık çalışma sonunda bir yılın karşılığında 23,5 günlük ücret tutarında kıdem tazminatı alınabilmesini mümkün kılacak bir yapı hayata geçirilebilir.
Çalışanı tatmin edecek rakam korunmalı
Fona dönüşürse kesinlikle şeffaf bir fon yönetimi sisteminin kurulması gerekir. Diğer yandan fondan alınacak kıdem tazminatının miktarının işçinin fon yönetimi performansından bağımsız şekilde korunmasının sağlanması da çok önemli. Pek çok çalışan fon yönetimi konusunda bilgi sahibi olmadığı için bireysel emeklilik sisteminde olduğu gibi çalışanların fon yönetimi performansına endeksli bir yapı kurulursa uzunca bir süre çalışıp kıdem tazminatına hak kazanan işçilerin eline geçecek rakam işçiyi tatmin edecek miktardan çok uzak olacaktır.
İşçiyi tutmak zorlaşabilir
Fona dönüşmesi halinde işverenler her ay çalıştırdıkları her işçi için fona prim ödeyecekleri için ek bir maliyetle karşılaşacaklar. Diğer yandan kıdem tazminatı fona dönüşürse işverenler işyerinde eleman tutmak noktasında da çok zorlanacaklar. Özellikle işçi devrinin yüksek olduğu sektörlerde 100 TL fazla ücret için işçilerin iş ve şirket değiştirmesi söz konusu olacak.
Okan Güray Bülbül
