ÖNE ÇIKAN DETAYLAR
- Türkiye, doğal gaz ve petrol ithalatında ABD, Rusya, Azerbaycan ve Orta Doğu ülkeleriyle tedarik kaynaklarını başarılı bir şekilde çeşitlendirmiştir.
- Küresel petrol ticaretinin beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki risklere karşı Türkiye’nin boru hatları, dünya piyasaları için güvenli bir alternatif koridor oluşturmaktadır.
- Ceyhan Terminali, hem Irak petrolünün hem de Hazar Bölgesi (Azerbaycan ve Kazakistan) petrolünün Akdeniz üzerinden küresel piyasalara açılmasında stratejik bir üs konumundadır.
- TANAP ve TAP projeleri ile Azerbaycan doğal gazı güvenli bir şekilde Avrupa’ya taşınmakta, bu durum Avrupa’nın enerji arz güvenliğine doğrudan katkı sağlamaktadır.
- Mavi Akım, TürkAkım ve İran boru hatları, Türkiye’nin iç talebini karşılarken ülkenin bölgesel bir enerji merkezi (hub) olma vizyonunu güçlendirmektedir.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksaklıklar, alternatif enerji rotalarının önemini artırırken Türkiye, sahip olduğu boru hattı altyapısı ve çeşitlendirilmiş tedarik yapısıyla doğal gaz ve petrolde arz güvenliğini korudu.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) verilerine göre, Türkiye’nin doğal gaz ithalatı, yılın ilk çeyreğinde 19,2 milyar metreküp olarak kayıtlara geçti. Aynı dönemde petrol ve petrol ürünleri ithalatı da 3,32 milyon ton oldu.
Ocakta doğal gaz ithalatında ABD, yaklaşık yüzde 35,7 payla ilk sırada yer alırken Rusya, yaklaşık yüzde 35, Azerbaycan ise yüzde 13,4 pay aldı. Şubatta ABD, yüzde 27,2 payla liderliğini korurken martta Rusya, ilk sıraya yükseldi.
Petrol ve petrol ürünleri ithalatında ise Rusya, ana tedarikçi konumunu sürdürürken Irak, Kazakistan ve Suudi Arabistan da önemli pay aldı.
Ocakta Rusya toplam petrol ithalatının yaklaşık yüzde 49,7’sini karşılarken Irak yüzde 14, Suudi Arabistan da yüzde 9’un üzerinde pay aldı. Şubatta Irak ve Kazakistan’ın payı artarken martta Rusya, yaklaşık yüzde 49,6 payla ilk sırada yer aldı.
Küresel enerji ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’ndaki aksamaların arz güvenliği endişelerini artırdığı dönemde Türkiye, çeşitlendirilmiş tedarik yapısıyla doğal gaz ve ham petrol arzında önemli bir sorun yaşamazken bölgesel enerji akışlarında alternatif güzergah işlevi görüyor.
Ceyhan Terminali, küresel petrol akışında kilit rol üstleniyor
Bu çerçevede, Irak ve Azerbaycan petrolünün küresel piyasalara açıldığı başlıca çıkış noktalarından biri olan Ceyhan Terminali öne çıkıyor.
Petrolü büyük ölçüde deniz yoluyla ithal eden Türkiye, Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı ve Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı ile bölgesel petrol akışlarının dünya piyasalarına ulaştırıldığı stratejik merkez haline geliyor.
Azerbaycan petrolü, Bakü-Tiflis-Ceyhan Hattı üzerinden Ceyhan Terminali’ne taşınarak buradan tankerlerle küresel pazarlara sevk edilirken bu hat, yalnızca Azerbaycan için değil Kazakistan gibi üreticiler açısından da Rusya’ya bağımlılığı azaltan alternatif koridor işlevi görüyor.
BOTAŞ verilerine göre, yıllık 50 milyon ton kapasiteye sahip Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı üzerinden yılın ilk 2 ayında yaklaşık 30,9 milyon varil petrol taşınırken hat, aynı zamanda Hazar petrolünü Rusya ve İran dışındaki güzergah üzerinden küresel piyasalara ulaştıran kritik rota olarak öne çıkıyor.
Irak petrolünü Ceyhan üzerinden dünya piyasalarına taşıyan Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı da bu akışta önemli rol oynuyor.
Kerkük’ten Ceyhan’a uzanan ve bu yıl martta yeniden devreye alınan Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı’nın günlük kapasitesi yaklaşık 1,5 milyon varil seviyesinde bulunuyor. Hattan sevkiyatın yeniden başlamasıyla ihracatın ilk aşamada günlük 170 bin, ardından 250 bin varile çıkarılması planlanırken bu akış, kuzeyden gelen petrolün Akdeniz’e ulaşmasında Türkiye’nin rolünü güçlendiriyor.
Avrupa’nın doğal gaz arz güvenliğine Türkiye’den güçlü destek
Doğal gazda Rusya, Azerbaycan ve İran’dan uluslararası boru hatlarıyla gaz temin eden Türkiye, bu alanda da merkez ülke konumunu pekiştiriyor.
Rusya’dan Mavi Akım üzerinden yıllık 16 milyar metreküp kapasiteyle doğrudan Türkiye’ye gaz sağlanırken TürkAkım, toplam 31,5 milyar metreküp kapasiteye sahip iki paralel hattan oluşuyor. Bu hatlardan biri, Türkiye’nin iç tüketimine hizmet ederken diğer hat, Güney ve Güneydoğu Avrupa’ya gaz sevkiyatı için kullanılıyor.
Azerbaycan’dan doğal gaz, Bakü-Tiflis-Erzurum Doğal Gaz Boru Hattı üzerinden yıllık yaklaşık 24 milyar metreküp kapasiteyle Türkiye’ye taşınırken bu hat, Güney Gaz Koridoru’nun ilk halkasını oluşturuyor.
Bu hat üzerinden Türkiye’ye ulaşan gaz, Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) aracılığıyla batıya iletilirken Avrupa’ya sevkiyat, Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP) üzerinden gerçekleştiriliyor.
Türkiye boyunca uzanan TANAP, yıllık yaklaşık 16 milyar metreküp kapasiteyle faaliyet gösteriyor. Bu kapasitenin yaklaşık 6 milyar metreküplük kısmı Türkiye’nin iç tüketimine ayrılırken 10 milyar metreküplük bölümü Avrupa’ya yönlendiriliyor. TANAP üzerinden taşınan gaz, Türkiye-Yunanistan sınırında TAP ile bağlantı kurarak Avrupa pazarına ulaşıyor.
TAP ise yıllık yaklaşık 10 milyar metreküp kapasiteyle çalışırken hattın kapasitesi, teknik olarak 20 milyar metreküpe kadar artırılabiliyor. İtalya doğal gaz şebekesine entegre edilen hat sayesinde Azerbaycan gazı, İtalya’daki çıkış noktaları üzerinden Avrupa’nın farklı bölgelerine sevk edilebiliyor.
Bunun yanı sıra Iğdır-Nahçıvan Doğal Gaz Boru Hattı, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki enerji işbirliğinin son halkalarından biri olarak geçen yıl devreye alındı. Günlük yaklaşık 2 milyon metreküp kapasiteye sahip hatla Nahçıvan’ın doğal gaz ihtiyacının Türkiye üzerinden karşılanması hedeflenirken bölgenin İran’a gaz bağımlılığı önemli ölçüde azaltılıyor.
İran’dan Türkiye’ye doğal gaz akışı ise İran-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı üzerinden sağlanıyor. Yıllık yaklaşık 14 milyar metreküp teknik kapasiteye sahip olan bu hat üzerinden, Türkiye’nin İran ile yaptığı uzun vadeli anlaşma kapsamında yıllık 9,6 milyar metreküpe kadar gaz tedariki öngörülüyor.
Haber Özeti
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksaklıklar, alternatif enerji rotalarının önemini artırırken Türkiye, sahip olduğu boru hattı altyapısı ve çeşitlendirilmiş tedarik yapısıyla doğal gaz ve petrolde arz güvenliğini korudu.
