Türkiye’de Gün, Ay ve Takvimlerin Tarihsel Evrimi

Türklerin tarih boyunca kullandığı 6 farklı takvim sisteminden günümüze; gün ve ay isimlerinin etimolojik kökenleri ile zaman ölçümündeki radikal değişiklikler.
Tarih Boyunca Kullanılan Takvim

6 Farklı Tür
Gün İsimlerinin Kabul Yılı

1926
Ay İsimlerinin Kabul Yılı

1946
Yeni Gün Başlangıcı (Eski)

12.00 (Gün Batımı)
Yeni Gün Başlangıcı (Yeni)

00.00

Ay İsimlerinin Etimolojik Köken Dağılımı

Süryanice (Şubat, Nisan, Haziran, Eylül):4
Türkçe (Ocak, Ekim, Aralık):3
Latince (Mart, Mayıs, Ağustos):3
Arapça (Kasım):1
İbranice (Temmuz):1
1946 Öncesi Eski İsim1946 Sonrası Yeni İsim
TeşrinievvelEkim
TeşrinisaniKasım
KanunievvelAralık
KanunisaniOcak

ÖNE ÇIKAN DETAYLAR

  • Türkiye’de kullanılan gün isimleri 1926’da, ay isimleri ise 1946’da yapılan kanuni düzenlemelerle bugünkü halini almıştır.
  • Dünyada genel olarak haftanın ilk günü pazar kabul edilirken, Türkiye’de Osmanlı’dan gelen alışkanlıklarla pazartesi ilk gün kabul edilmiştir.
  • Gün isimlerinde Arapça (Salı, Cuma), Farsça (Çarşamba, Perşembe) ve Eski Türkçe (Erte) kökenli kelimelerin bir sentezi kullanılmıştır.
  • Geçmişte ‘Alaturka Saat’ ile gün batımı 12.00 olarak kabul edilip yeni gün başlarken, 24 saat sistemine geçilerek gün başlangıcı 00.00 olarak değiştirilmiştir.
  • Geleneksel Türk takvimlerinde yeni yıl başlangıcı 21 Mart (Nevruz) iken modern takvimle 1 Ocak olarak güncellenmiştir.

Tarih boyunca günler ve ayların isimleri değişimler gösterdi. Türkiye’de kullanılan gün isimleri 1926’da, ay isimleri ise 1946’da bugünkü halini aldı. Türkler, tarih boyunca 6 ayrı takvim kullandı.

[Fotograf: AA]

İnsanlık, var olduğundan beri zamanı ölçmeye çalışıyor…

Bu zamana kadar çok sayıda takvim geliştirildi. Türkiye’de ise Miladi Takvim yürüklükte. Ülkemizde gün isimleri son şeklini 100 yıl, ay isimleri ise son şeklini 70 yıl önce aldı.

Gün isimleri Arapça, Farsça, Süryanice

26 Aralık 1925’te kabul edilen ve ‘Günün 24 Saate Taksimine Dair Kanun’ 2 Ocak 1926’ta Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi. Dünyada genel olarak haftanın ilk günü pazar günü kabul ediliyor. Türkiye’de ise pazartesi, haftanın ilk günü kabul edildi. Günler pazartesi, salı, çarşamba, perşembe, cuma, cumartesi ve pazar olarak belirlendi. Bu isimlendirmede, Osmanlı döneminden beri devam eden alışkanlık etkili oldu. ‘Hafta’ ismi Farsça ‘heft’ kelimesinden dönüştü ve ‘7’ anlamına geliyor. Pazar, ‘yemek yenilen yer’ anlamına gelirken, ‘erte’ ise eski Türkçede ‘sabah’ anlamında kullanılan bir kelime. Salı, Arapça ‘3’ anlamında bir kelime, ‘cuma’ ise yine Arapça ‘toplanma’ anlamında. Çarşamba, Farsça ‘cehar şenbe’ yani ‘dördüncü gün’ kelimelerinden türüyor. Perşembe günü, haftanın pazardan başlaması nedeniyle dördüncü gün olarak isimlendiriliyordu. Penç şenbe (beşinci gün) ismi de perşembe olarak yine Farsçadan Türkçeye geçmiş bir kelime.

3 ayın adı Türkçe

10 Ocak 1945’te kabul edilen yasayla ayların isimleri de son kez değişti ve 1946 yılında kullanıma girdi. Ay isimleri 70 yıldır aynı şekilde kullanıyor. Bu değişiklikle  Teşrinievvel ayı Ekim, Teşrinisani ayı Kasım, Kanunievvel ayı Aralık, Kanunisani ayı ise Ocak olarak değiştirildi. Böylece 3 ayın adı Türkçe olurken, diğer ayların adı ise ağırlıklı olarak Osmanlı’dan beri devam eden şekilde bırakıldı. Mart, Mayıs, Ağustos ayları Latince, Şubat, Nisan, Haziran, Eylül ayları Süryanice, Kasım Arapça ve Temmuz İbranice kökenli isimler.

Gün 00.00’da başladı

Geçmişte ‘Alaturka Saat’ ile gün batımı saat 12.00 olarak kabul ediliyor ve yeni gün başlıyordu. Bunun yerine 24 saat sistemine geçildi ve 23.59’dan sonra yeni gün başlamış oldu. Türklerde geleneksel olarak yeni yılın ilk ayı Mart (21 Mart / Nevruz) olmasına rağmen, bu değişiklikle yeni yılın başlangıcı da 1 Ocak olarak belirlendi.

Kullanılan diğer takvimler

Türkler, Miladi Takvim’den önce Hicri, Kameri, Celali ve Rumi gibi takvimler de kullandı. Cumhuriyet öncesi İstanbul’da kullanılan takvim şu aylardan oluşuyordu: Muharrem (aşure), Safer, Büyük Mevlût, Küçük Mevlût, Büyük Tövbe, Küçük Tövbe, Recep, Şaban, Ramazan, Şeker Bayramı, Aralık, Kurban Bayramı.

İlgili Yazılar

2026 KPSS Ortaöğretim Sınavı Cevap Kağıtları ve Aday Cevapları Erişime Açıklanıldı

    2026 KPSS Ortaöğretim Sınavı cevap kağıtları ve aday cevapları erişime açıldı.

    Devamını Oku
    KYK Bursu ve Kredisi Ödemeleri Başladı

      KYK bursu ve kredisi ödemeleri başladı, ödeme takvimi

      Devamını Oku

      Bir cevap yazın

      E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

      Gözden Kaçırdıklarınız

      Oruç Reis Sismik Araştırma Gemisi: Pakistan’da Yeni Görev

        Oruç Reis Sismik Araştırma Gemisi: Pakistan’da Yeni Görev

        Ticaret Bakanlığı’ndan Gümrük Muafiyeti Yayımlanması

          Ticaret Bakanlığı’ndan Gümrük Muafiyeti Yayımlanması

          2026 KPSS Ortaöğretim Sınavı Cevap Kağıtları ve Aday Cevapları Erişime Açıklanıldı

            2026 KPSS Ortaöğretim Sınavı Cevap Kağıtları ve Aday Cevapları Erişime Açıklanıldı

            Konut Fiyatlarındaki Artış

              Konut Fiyatlarındaki Artış

              KYK Bursu ve Kredisi Ödemeleri Başladı

                KYK Bursu ve Kredisi Ödemeleri Başladı

                Türkiye’nin PISA Performansı: Değişim, Dönüşüm ve Gelişim

                  Türkiye’nin PISA Performansı: Değişim, Dönüşüm ve Gelişim

                  BIST 100 Endeksi Yükselişe Yükseldi, Fed Tutanağı ve Hürmüz Boğazı Sorunsuzluğunun Etkisi

                    BIST 100 Endeksi Yükselişe Yükseldi, Fed Tutanağı ve Hürmüz Boğazı Sorunsuzluğunun Etkisi