Çalışma hayatında çok konuşulan, tartışılan konulardan birisi de kıdem tazminatıdır. Okurumuz Hasan Pehlivan, “Son düzenlemeler ışığında kıdem tazminatımı nasıl ve hangi şartlar altında alacağım?” diyerek bize müracaat etmiş.
Kıdem tazminatına dair yakın dönemde herhangi bir yeni düzenleme yapılmadı. İş Kanunu 12 yıl önce değiştirildi ancak kıdem tazminatıyla ilgili bir değişiklik olmadı. Kıdem tazminatı hala eski İş Kanunu 1475 sayılı kanunun tek geçerli maddesi 14. Madde kapsamında uygulanmaktadır.
KİMLER TAZMİNAT ALABİLİR?
Bu maddeye göre kıdem tazminatı alabilmek için işçinin aşağıdaki üç şartı birlikte yerine getirmesi gerekir. Bunlar;
1- Kıdem tazminatına hak edebilmek için gerekli ilk şart, 4857 sayılı İş Kanunu’nda tanıma uygun yani “işçi” olmadır. Bu sebeple, çalışan İş Kanunun 4. maddesinde Kanun kapsamı dışında tutulan “iş” ve “işyerleri” dışında kalan işyerlerinde çalışmaması gerekir.
2- Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için ikinci şart, en az bir yıllık sürenin doldurulması zorunludur. İşçinin aynı işyerinde fasılalarla veya aynı işverene ait farklı işyerinde çalışması çalıştığı toplam sürelere göre kıdem tazminatı alması gerekir.
3- İşçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için üçüncü şart; işçinin (1475 sayılı eski İş Kanunu 14. maddesinin 4857 sayılı yeni İş Kanununa uyarlanması sonucu) kanunda belirtilen sebeplerle sözleşmesinin fesih edilmesi gerekir.
İŞTEN ÇIKIŞ NEDENLERİ…
Kanuna göre; işçinin hizmet akdinin sona ermesi sebepleri şöyledir.
– İşveren tarafından işten çıkarılma: İşveren tarafından 4857/25. maddesinin -II- numaralı bendinde gösterilen “Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri” sebebi hariç “Sağlık sebepleri, Zorlayıcı sebepler, İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın 17 nci maddedeki bildirim süresini aşması” sonucu işinden çıkarılan işçi kıdem tazminatını alabilecek hakkı kazanır.
– İşçi tarafından haklı sebeplerle işten çıkma: İşçinin 4857/24. maddesi uyarınca “Sağlık sebepleri, Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri, Zorlayıcı sebepler” ile işinden ayrılan işçi kıdem tazminatını alabilecek hakkı kazanır. Ancak işçi bu durumda sadece kıdem tazminatını isteyebilirken, ihbar tazminatı isteyemez.
– Askere gitme: Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla iş sözleşmesinin sona ermesi sonucu hak eder. Ancak işten ayrıldığının belli edilmesi için askerlik şubesinden alınmış ‘sülüs’ün işverene verilmesi gerekir.
– Emeklilik anında: Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla iş sözleşmesinin sona ermesi ile işçi kıdem tazminatını alabilecek hakkı kazanır.
– Emekli olmadan işten çıkma: 506 Sayılı Kanun’ca öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi isteği ile işinden ayrılan işçi kıdem tazminatı hakkı kazanır.
– Kadın işçinin evlenmesi: Kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile iş sözleşmesini sona erdirmesi durumunda kıdem tazminatını alabilecek hakkı kazanır.
– Ölüm (İşçinin ölümü ): İşçinin ölümü halinde hak edilmiş tazminat tutarı, kanuni mirasçılarına ödenir. Ölüm sonrası ölen işçinin mirasçılarına mahkemeden alacakları ölüm ilamı (veraset ilamı) ile işverene başvurdukları anda işçinin hak ettiği kıdem tazminatı miktarı ödenmelidir.
