Basından Ekonomi Makaleleri ANALİZ RAPORU
SESLİ HABER:
Hazine ve Maliye Bakanlığı, kayıt dışı ekonomiyle mücadele kapsamında 2018 yılından bu yana lisanssız döviz alım satımı yapan işletmelere yönelik denetimlerini sıkılaştırdı. Bu süreçte toplam 859 iş yerinin faaliyeti geçici veya sürekli olarak durdurulurken, sadece 2025 yılında 147 işletme hakkında işlem yapılması denetimlerin ivme kazandığını gösterdi. Bakanlık, döviz işlemlerinin yalnızca bankalar, PTT ve lisanslı bürolar üzerinden yapılabileceğinin altını çizdi.
Yetkisiz faaliyetlerde bulunan işletmelere yönelik uygulanan yaptırımlar kapsamında, 2018’den bu yana yaklaşık 280 milyon lira tutarında idari para cezası bildiriminde bulunuldu. Özellikle kuyumcular ve ödeme kuruluşu temsilcilerinin döviz alım satım yetkisi bulunmadığı hatırlatılırken, ihlalde bulunan işletmeler için 2024 yılı itibarıyla 3,6 milyon liraya varan ağır para cezaları uygulanmaya başlandı. Denetimlerin odak noktasını ise ticaret ve turizmin yoğun olduğu büyük şehirler oluşturuyor.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, ‘Yetkisiz Faaliyetle Mücadele Eylem Planı’ çerçevesinde risk odaklı analizlerin derinleştirildiğini açıkladı. Sahada ve dijital mecralarda yürütülen araştırmaların yanı sıra vatandaşların e-Devlet üzerinden doğrudan ihbarda bulunabileceği yeni bir sistemin devreye alındığı belirtildi. Bakanlık, bu hamleyle döviz piyasasında finansal güvenliği artırmayı ve haksız rekabeti önlemeyi hedefliyor.
Toplam Kapatılan İş Yeri (2018’den beri)859
2025 Yılında Kapatılan İş Yeri147
Toplam Para Cezası Bildirimi280 Milyon TL
2025 Para Cezası İşlemi108 Milyon TL
2024 Ceza Alt Sınırı719.030 TL
2024 Ceza Üst Sınırı3.595.198 TL
“Bakanlığın bu kararlı tutumu, Türkiye’nin gri listeden çıkış süreci ve mali şeffaflık reformlarıyla doğrudan bağlantılıdır. 2025 yılının ilk döneminde rekor düzeyde işletmenin kapatılması, denetimlerde geleneksel yöntemlerden veri analitiği tabanlı risk modellerine geçildiğinin kanıtıdır. Önümüzdeki süreçte, özellikle ‘ayaklı borsa’ olarak nitelendirilen ve kayıt dışı döviz trafiğinin merkezi olan turistik bölgelerdeki denetimlerin, vergi kayıplarını ciddi oranda azaltacağı ve lisanslı işletmelerin piyasa payını stabilize edeceği öngörülmektedir.”
Bakanlıktan döviz bürolarına sıkı denetim: 859 iş yerinin faaliyeti durduruldu
Hazine ve Maliye Bakanlığı, yetkisiz (lisanssız) şekilde döviz alım satımı faaliyetinde bulunan işletmeleri sıkı takibe alırken; Bakanlıkça iş yerlerinin faaliyetleri geçici veya sürekli durduruldu. Bu kapsamda, 2018 yılından bu yana toplam 859 iş yerinin faaliyetinin geçici veya sürekli olarak durdurulduğu bildirildi. Bakan Şimşek, “Bu yıl da yetkisiz döviz alım satımı yapan işletmelere yönelik planlı ve risk odaklı denetimleri artıracak ve etkin şekilde sürdüreceğiz, bu alandaki mücadele kararlılıkla devam edecek” dedi.
Hazine ve Maliye Bakanlığı, söz konusu alandaki yetkisiz işletmelere yönelik denetimlerini yoğun şekilde sürdürüyor. Mevzuat uyarınca yalnızca bankalar, PTT ve Bakanlıkça lisans verilen döviz büroları tarafından döviz alım satımı yapılabiliyor. Kamuoyunda bilinenin aksine kuyumcular, ödeme kuruluşlarının temsilcileri ve benzeri iş yerlerinin alım satım yetkisi bulunmuyor.
Bu kapsamda yetkisiz döviz alım satımı yaptığı tespit edilen iş yerlerine Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun’da 2018 yılında yapılan düzenlemeler uyarınca iki yaptırım uygulanıyor. Buna göre, Bakanlıkça iş yerlerinin faaliyetleri geçici veya sürekli durdurulurken ilgili iş yerleri için cumhuriyet başsavcılıklarına idari para cezası verilmesi için bildirimde bulunuluyor.
Yetkisiz faaliyette büyük şehirler ve turistik bölgeler öne çıkıyor
Buna göre, 2018 yılından bu yana 859 iş yerinin faaliyetleri geçici veya sürekli olarak durduruldu. Bu iş yerlerinin özellikle ticaret ve turizmin yoğun olduğu bölgelerde yoğunlaştığı belirlendi.
Bu kapsamda özellikle büyük şehirler ve turizm bölgelerindeki illerde yaptırımlar yoğunlaştı. Aynı dönemde yaklaşık 280 milyon lira idari para cezası için cumhuriyet başsavcılıklarına bildirimde bulunuldu.
Sadece 2025 yılında 147 iş yerinin faaliyeti durduruldu, yaklaşık 108 milyon lira idari para cezası için işlem başlatıldı.
İdari para cezası alt ve üst sınırları, her yıl yeniden değerleme oranında güncelleniyor. Bu yıl için söz konusu idari para cezasının alt sınırı 719 bin 30 lira, üst sınırı da 3 milyon 595 bin 198 lira oldu.
Kayıt dışı ekonomiyle mücadele kapsamında yetkisiz döviz alım satımı faaliyetlerinin önlenmesine yönelik ihbarlara da önem veriliyor. CİMER ve diğer kanallardan alınan ihbarların yanı sıra bu konudaki ihbarların doğrudan ve gecikmeden alınabilmesi amacıyla e-Devlet kapısında “Yetkisiz Döviz Alım Satım İhbar Başvurusu” bölümü, vatandaşların hizmetine sunuldu.
Bu yıl riskli alanlara yoğunlaşılacak
Bakanlık, riskli mükellefleri tespit edebilmek amacıyla Yetkisiz Faaliyetle Mücadele Eylem Planı’nı da devreye aldı.
Eylem planı, risk bazlı oluşturuldu. Bu kapsamda nüfus, ticaretin ve turizmin yoğun olduğu bölgeler, riskli sektörler, sektörel risk kayıtları ve geçmiş idari yaptırımlar gibi hususlar, risk kriteri olarak analizlere dahil edildi.
“Sahada ve dijital mecralarda araştırma yapıyoruz”
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, kayıt dışı ekonomiyle mücadele kapsamında yetkisiz işletmelerle mücadeleye büyük önem verdiklerini belirterek, bu alanda paydaş kurumlar olan Ticaret Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Gelir İdaresi Başkanlığı ve ilgili tüm kurumların işbirliğiyle elde edilen veriler üzerinden riskli mükelleflerin tespitine yönelik analizlerin yapıldığını bildirdi.
Bu alandaki planlı denetimlerde büyük şehirlere, ticaretin yoğunlaştığı bölgelere ve riskli sektörlere odaklanılacağına işaret eden Şimşek, şu ifadeleri kullandı:
“Denetim planlarının oluşturulmasında sahada ve dijital mecralarda yapılan ön araştırmalar da büyük rol oynuyor. Kayıt dışı ekonomi ile mücadele kapsamında Bakanlık olarak bu yıl da yetkisiz döviz alım satımı yapan işletmelere yönelik planlı ve risk odaklı denetimleri artıracak ve etkin şekilde sürdüreceğiz, bu alandaki mücadele kararlılıkla devam edecek.”
