İşe iade davası işçinin iş yerinden haklı veya geçerli bir nedene bağlı olmaksızın işverenin keyfi bir nedenle işten çıkarılmasını önlemek için uygulanan bir güvence yoludur. Buna iş güvencesi denir.
Ancak İş Kanunu gereği iş güvencesinden yararlanacak işçi ile ilgili bazı özel durumların olması gerekir. Buna göre;
– İşçinin çalıştığı iş yerinde en az 30 işçinin çalışıyor olması,
– İşçinin en az altı aylık kıdemi olması,
– İşçinin belirsiz süreli olarak çalışılıyor olması,
– Feshin geçerli bir nedene dayandırılıyor olması gerekir. Sadece bu şartları taşıyarak çalışan işçi, işvereni tarafından keyfi olarak işten çıkarıldığında işe iade davası açabilir.
10 GÜNDE BAŞVURU YAPILMALI
Yukarıda belirtilen şartları sağlayarak işten çıkarılan işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ikametgahındaki veya işin yapıldığı yerdeki iş mahkemesinde dava açabilir. İş mahkemesinin bulunmadığı yerlerde yetkili mahkeme o yerde bulunan Asliye Hukuk Mahkemeleri’dir. Bir aylık süre hak düşürücü süredir. Bu süre geçtikten sonra açılan davalar mahkemece ret edilir. Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. Bu sebeple işçi eğer ekonomik gerekçelerle işten çıkarılıyorsa bu durumu, daralmayı mahkeme önünde ispat etme yükümlülüğü işverene aittir. Dava seri muhakeme usulüne göre iki ay içinde sonuçlandırılır.
Mahkemece verilen kararın temyizi halinde, Yargıtay bir ay içinde kesin olarak karar verir. Tabi bu süreler dava dosyasının tamamlatılması, yazışmalar gibi sebeplerle uzayabilmektedir. En son temyiz aşamasından sonra kesinleşen karar ile işverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkemece tespit edilmesi halinde feshin geçersizliğine karar verilir. Kesinleşen mahkeme kararın işçiye tebliğ edilmesini takip eden 10 gün içinde işçi işe başlamak için işverene başvuruda bulunmak zorundadır. Bu sürede başvuru yapmazsa işveren tarafından yapılan fesih geçerli olur.
BİR AY İÇİNDE İŞE BAŞLAYACAK
İşveren kesinleşen mahkeme kararına göre iş yerinde yeniden çalışmaya başlamak için 10 gün içinde başvuran işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Eğer başlatmazsa işçiye en az dört aylık, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur. Buna iş güvencesi tazminatı denir. Mahkeme feshin geçersizliğine karar verdiğinde, işçinin işe başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarını da belirler. Bu iş güvencesi tazminatına esas alınacak ücret; dava konusu yapılan fesih tarihindeki ücret değildir. Çünkü bu ilk fesih işlemi mahkeme kararıyla geçersiz sayılıp işe iade kararı verildiğinden ilk fesih işlemi hiç yapılmamış sayılır. Dolaysıyla feshin geçersizliğini tespit eden mahkeme, iş sözleşmesinin devam ettiğini tespit etmiş olmaktadır. İşe iade kararı üzerine işçinin 10 iş günü içerisinde başvurusu üzerine, işveren bir aylık yasal süre içinde işe başlatmama kararını açıklarsa yeni bir fesih işlemi olduğundan o tarihteki ücret, eğer herhangi bir işlem yapmazsa bir aylık sürenin sonunda fesih gerçekleşeceğinden bir aylık süre sonundaki ücret esas alınacaktır.
Bununla beraber; mahkeme kararının kesinleşmesine kadar işçinin çalışmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir.
