Bir savaş başladığında ilk konuşulan şey petrol olur. Petrol fiyatları konuşuluyor konuşulmasına ama uzun vadede savaşların asıl etkisi çoğu zaman toprakta hissedilir. Bir başka deyişle asıl soru şu: Savaşın yükünü tarlada kim taşıyor?

Dünya bir kez daha jeopolitik ge­rilimlerin gölgesinde. Orta Do­ğu’da giderek sertleşen ABD İs­rail İran hattındaki kriz, uluslararası siyasetin merkezinde yer alıyor. Enerji piyasaları dalgalanıyor, petrol fiyatla­rı yükseliyor, küresel ekonominin yönü yeniden tartışılıyor.

Ancak bu tartışmaların büyük bölü­mü petrol fiyatları, enerji güvenliği ve askeri dengeler etrafında dönüyor. Oysa savaşların daha sessiz ama çok daha de­rin bir etkisi var: Tarım ve gıda…

Bir savaş başladığında ilk konuşulan şey petrol olur. Ama uzun vadede savaş­ların asıl etkisi çoğu zaman toprakta hissedilir. Mazot fiyatları yükselir. Güb­re maliyetleri artar. Lojistik zincirleri kırılır. İthal girdi bağımlılığı büyür. Ve bütün bu maliyet dalgasının ilk vurduğu kesim büyük şirketler değil, küçük üre­ticiler olur.

Kırsal dünyada ise küçük üreticilerin önemli bir bölümünü iki grup oluşturur; kadın çiftçiler ve genç çiftçiler. Bu ne­denle bugün konuşmamız gereken soru şu; jeopolitik krizler tarımın en kırılgan aktörlerini nasıl etkiliyor?

Enerji krizi tarlaya nasıl yansır?

Tarım modern dünyada enerjiye son derece bağımlı bir sektör. Traktörler mazotla çalışır.Gübre üretimi doğal gaz kullanır. Sulama sistemleri enerji ge­rektirir. Hasat sonrası ürünler lojistik ağlarıyla taşınır. Dolayısıyla enerji fi­yatlarındaki her dalgalanma doğrudan gıda üretim maliyetine yansır.

Orta Doğu’da yaşanan her gerilim pet­rol piyasalarını sarsar. Petrol fiyatların­daki artış ise domino etkisi yaratır. Ma­zot pahalanır. Gübre fiyatları yükselir. Nakliye maliyetleri artar. Sonuçta gıda üretimi daha pahalı hâle gelir.

Bu durum büyük ölçekli şirketler için yönetilebilir olabilir. Ancak küçük üre­ticiler için aynı şey geçerli değildir. Çün­kü küçük üreticilerin finansmana erişi­mi sınırlıdır. Girdi maliyetlerindeki ani artışlar onların üretim planlarını doğ­rudan etkiler. Ve kırsal ekonomide bu kırılganlığın en yoğun yaşandığı kesim­ler kadınlar ve gençlerdir.

Bu küresel dalgalanmanın etkisi Tür­kiye’de özellikle Ege Bölgesi’nde çok net hissediliyor. Gazete okurlarının bugün en çok merak ettiği sorulardan biri şu: Enflasyon düşerken neden üretim ma­liyetleri hâlâ artıyor ve çiftçi bu şartlar­da üretimi nasıl sürdürebiliyor? Bu so­runun cevabını anlamak için Ege’nin üretim sahasına bakmak yeterli.

Zey­tin, üzüm, incir, pamuk, narenciye ve kekik gibi Türkiye’nin ihracat gücünü oluşturan ürünlerin yetiştiği bölgeler­de üretici son yılların en zor ekonomik denklemiyle karşı karşıya. Makro veri­ler enflasyonun yavaşladığını göster­se de tarımsal üretimin temel girdileri olan mazot, elektrik, sulama maliyetle­ri, işçilik, gübre ve zirai ilaç fiyatları hâlâ yüksek seviyelerde seyrediyor. Üstelik tarımda maliyetler çoğu zaman genel enflasyondan farklı bir ritimle hareket eder; enerji ve döviz bağımlılığı nede­niyle girdi fiyatları çoğu zaman yukarı yönlü kalır. Örneğin bir zeytin üretici­si için hasat maliyeti, bir üzüm üretici­si için bağ işçiliği, bir pamuk üreticisi için sulama ve enerji gideri, bir naren­ciye üreticisi için paketleme ve lojistik masrafları her sezon biraz daha ağırla­şıyor.

Kekik ve incir gibi ihracat ürünle­rinde ise uluslararası fiyat baskısı üreti­cinin gelirini sınırlarken maliyet tarafı esnek davranmıyor. Bu durum üretici­yi son derece ince bir ekonomik çizgide yürümeye zorluyor. Çünkü çiftçi üreti­mi durduramaz; toprak beklemez, ağaç­lar her yıl bakım ister, bağ budanmazsa verim düşer, pamuk ekilmezse tarla boş kalır. Bu nedenle Ege’de birçok üretici maliyet artışına rağmen üretimi sür­dürmenin yollarını arıyor. Girdi kullanı­mını optimize ediyor, kooperatifleşme­ye yöneliyor, damla sulama gibi verim­lilik artıran yöntemlere yatırım yapıyor, doğrudan satış kanalları arıyor.

Yeniyi deneyenler çoğu zaman kadınlar

Bu mücadelenin içinde kadın çift­çiler ve genç üreticiler de gide­rek daha görünür bir rol üst­leniyor. Birçok kırsal bölgede üretimin sürekliliğini sağlayan, aile işletmeleri­ni ayakta tutan ve yeni pazarlama yön­temlerini deneyen aktörler çoğu zaman kadınlar oluyor. Genç çiftçiler ise tekno­lojiye daha açık yaklaşımlarıyla dijital satış kanalları, verimlilik odaklı üretim modelleri ve yeni girişimcilik fikirle­riyle tarıma farklı bir dinamizm kazan­dırmaya çalışıyor. Ancak artan maliyet­ler ve belirsizlik ortamı bu iki grubun da üretimde kalmasını zorlaştırıyor.

İşte bu yüzden sürdürülebilir gıda güvenli­ği yalnızca üretimin devam etmesi de­ğil; üreticinin ekonomik olarak ayakta kalabilmesi anlamına geliyor. Eğer üre­tici kazanamazsa üretim de sürdürüle­bilir olmaz. Bugün Ege’nin zeytinlikle­rinde, bağlarında, incir bahçelerinde ve pamuk tarlalarında verilen mücadele aslında yalnızca bir tarım faaliyeti de­ğil; aynı zamanda Türkiye’nin gıda gü­venliği ve kırsal ekonomisinin geleceği için verilen bir direnç hikâyesidir. Bu nedenle sürdürülebilir gıda güvenliği­ni konuşurken yalnızca tüketici fiyat­larına değil, tarladaki üretim ekonomi­sine de bakmak gerekir. Çünkü gıdanın gerçek hikâyesi çoğu zaman market raf­larında değil, tarlada verilen bu sessiz ekonomik mücadelede yazılır.

Kadın çiftçiler: Görünmeyen emek

Dünya genelinde tarımsal üretimin önemli bir bölümünde kadın emeği bu­lunuyor. Birçok ülkede kadınlar yalnız­ca tarım işçisi değil; aynı zamanda üreti­min organizatörü, aile ekonomisinin yö­neticisi ve kırsal yaşamın sürdürücüsü.

Ancak kriz dönemlerinde kadın çift­çiler genellikle daha büyük zorluklarla karşılaşıyor. Finansmana erişim sınırlı. Toprak mülkiyeti çoğu zaman erkekle­rin üzerinde.

Tarım desteklerine erişim daha zor. Enerji ve girdi maliyetlerinin yükseldi­ği bir ortamda bu eşitsizlikler daha da görünür hâle geliyor. Kadın çiftçiler ço­ğu zaman üretimi sürdürmek için daha fazla emek harcamak zorunda kalıyor.

Bu nedenle küresel krizlerin gerçek etkisini anlamak için yalnızca makro­ekonomik verileri değil, kırsal yaşamın mikro gerçeklerini de görmek gerekiyor.

Genç çiftçiler: Geleceğin kırılgan noktası

Tarım sektörünün karşı karşıya oldu­ğu en büyük sorunlardan biri yaşlanan üretici nüfusu. Birçok ülkede gençler ta­rımdan uzaklaşıyor.

Tarımın riskli ve gelir dalgalanmala­rına açık bir sektör olması gençlerin bu alana yatırım yapma isteğini azaltıyor. Jeopolitik krizler ve enerji fiyatlarında­ki belirsizlikler bu tabloyu daha da zor­laştırıyor. Mazot pahalı. Gübre pahalı. Ekipman maliyetleri yüksek.

Bu şartlarda gençlerin tarıma yatı­rım yapması daha riskli hâle geliyor. Oy­sa sürdürülebilir bir gıda sistemi için gençlerin tarımda kalması hayati önem taşıyor.

Genç çiftçiler yalnızca üretici değil; aynı zamanda teknoloji kullanan, yeni­likçi modeller geliştiren ve kırsal ekono­miyi dönüştürebilecek aktörler. Ancak ekonomik belirsizlikler arttıkça bu po­tansiyel de zayıflıyor.

Savaşın tarımsal zinciri

Jeopolitik krizlerin tarım üzerindeki etkisi yalnızca enerji maliyetleriyle sı­nırlı değil. Küresel ticaret yolları da bu krizlerden etkileniyor. Orta Doğu’daki gerilimler deniz taşımacılığını ve tica­ret rotalarını etkileyebiliyor. Bu durum özellikle gübre tedariki, tarımsal kim­yasallar, tahıl ticareti, lojistik zincirleri alanlarda risk yaratıyor. Bu tür kırılma­lar yalnızca üretimi değil, gıda fiyatları­nı da etkiliyor.

Son yıllarda dünya gıda piyasalarında yaşanan dalgalanmaların arkasında yal­nızca iklim krizi değil, aynı zamanda jeopolitik riskler de bulunuyor.

Son yıllarda dünya giderek daha net bir gerçeği fark edi­yor: Tarım yalnızca ekono­mik bir sektör değil, ay­nı zamanda stratejik bir alan. Pandemi, savaşlar ve enerji krizleri gıda güvenli­ğinin ne kadar kritik olduğunu gösterdi. Bir ülkenin gıda üretim kapasitesi artık ulusal güvenlik başlıkları arasında de­ğerlendiriliyor. Bu nedenle tarım poli­tikaları yalnızca üretim miktarına değil, üretim yapısına da odaklanmalı.

Türkiye için çıkarılacak dersler

Türkiye güçlü bir tarım ülkesi. Fark­lı iklim bölgeleri, zengin ürün çeşitliliği ve güçlü bir üretim kültürü bulunuyor. Ancak küresel krizlerin etkileri Türkiye için de geçerli. Enerji fiyatlarındaki ar­tış üretim maliyetlerini yükseltiyor. Bu nedenle tarım politikalarında özellikle üç başlık önem kazanıyor:

*Kadın çiftçilerin güçlendirilmesi: Kadınların tarımsal üretimdeki rolü daha görünür hâle getirilmeli ve destek mekanizmaları güçlendirilmeli.

*Genç çiftçilerin tarımda kalması: Gençlere yönelik finansman ve girişim­cilik modelleri geliştirilmesi gerekiyor.

*Girdi bağımlılığının azaltılması: Enerji ve gübre gibi alanlarda yerli üre­tim kapasitesinin artırılması önemli.

Toprağın sessiz hikâyesi

Savaşlar çoğu zaman haritalar üze­rinden anlatılır. Cephe hatları, askeri stratejiler ve diplomatik krizler günde­mi belirler. Ama savaşların gerçek etki­si çoğu zaman başka yerlerde hissedilir: Bir tarlada. Bir serada. Bir küçük aile iş­letmesinde.

Orada üretim maliyetleri artar. Plan­lar değişir. Geleceğe dair belirsizlik bü­yür. Kadın çiftçiler daha fazla sorumlu­luk üstlenir. Genç çiftçiler ise bazen ta­rımı bırakmayı düşünür.

Bu nedenle jeopolitik krizleri konu­şurken yalnızca petrol fiyatlarını değil, toprağın hikâyesini de dinlemek gere­kir.

Çünkü her savaş önce petrol fiyatları­nı yükseltir. Ama uzun vadede asıl soru­yu şu belirler: Toprağı kim işleyecek? Ve belki de bu sorunun cevabı, dünya eko­nomisinin geleceğini düşündüğümüz­den çok daha fazla şekillendirecek.

https://www.dunya.com/