Başlığa şaşırdınız sanırım. Çünkü bugüne kadar konuya daha çok “yapay zekâ hangi işleri elimizden alacak, hangi meslekleri yok edecek” odağından bakıldı. İşsiz kalma, işe yaramama korkusu büyütüldükçe büyütüldü. Gençler, profesyoneller, beyaz yakalılar, alt seviyede iş yapanlar hatta girişimciler iyice gerildi. Toplumsal kaygı yükseldi.
Ancak zaman geçtikçe anlaşılmaya başlandı ki bu negatif algı, yapay zekânın işsizlik yaratmasından ziyade eski iş yapış biçimlerindeki inatçılıkta düğümleniyor. Aslında yapay zekâ kimsenin koltuğunu çalmakla ilgilenmiyor; koltukta oturan kişinin adaptasyon kapasitesini test ediyor.
Boston Consulting Group (BCG) tarafından yayımlanan yeni “AI Will Reshape More Jobs Than It Replaces” (Yapay Zekâ, Yerine Geçeceğinden Daha Fazla İşi Yeniden Şekillendirecek) raporu, piyasadaki algıyı verilerle düzeltiyor. Önümüzdeki iki ila üç yıl içinde işlerin %50 ila %55’i yapay zekâ entegrasyonuyla tamamen boyut değiştirecek. Rutin görevlerin makinelere devredilmesi, insanı sistemin dışına itmeyecek; tamamen ortadan kalkan işlerin oranı beş yıl içinde sadece %10 ila %15 seviyesinde kalacak. Yani şu anda pompalananın aksine şirketler organizasyon şemalarını daraltmak yerine işin yapılış şeklini baştan tasarlamaya odaklanacaklar; daha doğrusu odaklanmalılar.
Bu araştırmaları okumak, anlamak çok önemli
Çünkü insan kaynaklarını salt bir maliyet kalemi olarak gören yönetimler hayati önemde stratejik hatalar yapıyorlar ya da yapabilirler. Aman dikkat! BCG analizi, dönüşüm sürecinde çalışan odaklı kurumların yapay zekâ yatırımlarından yedi kat daha fazla verim aldığını gösteriyor. Dünya Ekonomik Forumu (WEF – World Economic Forum) projeksiyonları da 92 milyon işin dönüşeceğini, buna karşılık 170 milyon yeni rolün doğacağını belirtiyor.
BCG Henderson Institute tarafından sunulan işlerin dönüşüm modeli ve altı temel rol kategorisi:
1 Divergent (Farklı) Roller. Yapay zekâ, daha yapılandırılmış işleri üstlenir; kıdemli roller büyür ve gelişir. Düşük kıdemli roller küçülür, farklı alanlara kanalize olur. BCG verisine göre bu kategori tüm işlerin yaklaşık %12’sini kapsıyor; orta kademe için en kritik geçiş noktası bu.
2 Substituted (Yerine Geçen, İkame) Roller. Yapay zekâ temel işleri doğrudan yapar. İş gücü ihtiyacı azalır. Bu %12’lik dilim en sık korkulan senaryodur; ancak tarihsel olarak her teknoloji dalgası benzer bir “ikame” korkusunu beraberinde getirdi ve toplam istihdam uzun vadede arttı.
3 Rebalanced (Yeniden Dengelenmiş) Roller. İşler daha yüksek değer katan yetkinliklere kayar. Çalışanların beceri ve yetkinlik seviyesi artar; önlerinde yeni alanlar, sorumluluklar ve uzmanlıklar açılır. Bu %14’lük kategori aslında en büyük fırsatı temsil ediyor; mevcut çalışanı kaybetmeden rolü yukarı taşımayı mümkün kılıyor.
4 Augmented (Genişletilmiş) Roller. Yapay zekâ yepyeni alanlar açar. Çalışan sayısını artırabilecek yeni roller yaratır. %22 ile en geniş ikinci kategori; yapay zekânın bir tehdit değil, kapasite çarpanı olduğunun en somut kanıtı.
5 Stable (Değişmeyen) Roller. Büyük ölçüde değişmeyen rollerdir. Örneğin tesisatçılık, terapistlik, yoğun insan, hayvan ve bitki bakımı, kuaförlük, yaratıcı sanatlar gibi işler kolay kolay yok olmayacak. Bu %26’lık kesim çoğunlukla göz ardı edilir; oysa istihdam piramidinin en geniş tabanını oluşturuyor.
6 Yeni Roller. Yapay zekâ nedeniyle binlerce yeni iş ve meslek doğacak. Prompt mühendisliği (yapay zekâya doğru komut verme uzmanlığı), yapay zekâ etik denetçiliği, insan-makine iş birliği tasarımcılığı bunların ilk örnekleri; henüz adı konulmamış yüzlercesi geliyor.
Özetle, Ajan Ekonomisi (Agentic Economy) etki alanını saniye saniye genişletiyor. İş tanımlarının sınırları hızla eriyor. O yüzden, liderler otomasyonu basit bir tasarruf planı yerine kurum içi yetkinlik inşası için bir kaldıraç olarak kullanmaları gerektiğini bir an önce anlamalı…
https://www.dunya.com/kose-yazisi/yapay-zeka-ile-ortaya-cikacak-yeni-isler/826379
